Από τον Sébastien Devahif –COB* Secretariat, Admin & Events Coordinator
Οι θάνατοι από τροχαία ατυχήματα δεν κατανέμονται ομοιόμορφα. Σύμφωνα με τα δεδομένα, ο κίνδυνος θανάτου αλλάζει σημαντικά ανάλογα με το φύλο, την ηλικία και τον τρόπο μεταφοράς ενός ατόμου.
Αυτές οι διαφορές δεν είναι οριακές. Αποκαλύπτουν διακριτές ομάδες χρηστών του οδικού δικτύου που αντιμετωπίζουν πολύ διαφορετικά επίπεδα κινδύνου.
Οι άνδρες είναι πολύ πιο πιθανό να πεθάνουν σε τροχαίο ατύχημα, ενώ οι νέοι και τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω αντιμετωπίζουν επίσης δυσανάλογους θανάτους στους δρόμους.
Ένα εντυπωσιακό χάσμα μεταξύ των φύλων
Το 2023, το 77% των ανθρώπων που σκοτώθηκαν στους δρόμους της ΕΕ ήταν άνδρες και το 23% ήταν γυναίκες. Αυτό αντιπροσωπεύει περίπου 3,35 θανάτους ανδρών για κάθε θνησιμότητα γυναίκας.
Η υπεροχή των ανδρών είναι ένα από τα πιο συνεπή ευρήματα στα ευρωπαϊκά δεδομένα οδικής ασφάλειας. Ωστόσο, το μέγεθος της διαφοράς ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με τον τρόπο που ταξιδεύουν οι άνθρωποι.
Μεταξύ των επιβατών αυτοκινήτων που σκοτώθηκαν στην ΕΕ το 2023, το 73% ήταν άνδρες. Εξετάζοντας συγκεκριμένα τους οδηγούς, το μερίδιο των ανδρών αυξήθηκε στο 81%. Αντίθετα, μεταξύ των επιβατών αυτοκινήτων, οι γυναίκες αντιπροσώπευαν σχεδόν το ήμισυ των θανάτων, στο 49%.
Η ανισορροπία ήταν πιο έντονη μεταξύ των ποδηλατών, το 82% των οποίων ήταν άνδρες. Ήταν μεγαλύτερη μεταξύ των χρηστών μηχανοκίνητων δικύκλων: οι άνδρες αντιπροσώπευαν το 91% των θανάτων από μοτοποδήλατα και το 94% των θανάτων από μοτοσικλέτες. Οι θάνατοι πεζών ήταν πιο ομοιόμορφα κατανεμημένοι, αν και οι άνδρες εξακολουθούσαν να αντιπροσωπεύουν περίπου το 63% και οι γυναίκες το 37%.
Αυτό το μοτίβο είναι ορατό και εκτός ΕΕ.
Στη Μεγάλη Βρετανία, το 76% των θανάτων από τροχαία ατυχήματα το 2024 ήταν άνδρες. Η Τουρκία κατέγραψε σχεδόν πανομοιότυπο ποσοστό 76,2%, ενώ τα στοιχεία του ΠΟΥ για το Μαρόκο τοποθετούν το μερίδιο των ανδρών στους αναφερόμενους θανάτους στο 86% το 2021.
Διαφορετικοί κίνδυνοι σε διαφορετικές ηλικίες
Τα δεδομένα δείχνουν επίσης αυξημένους κινδύνους για την οδική ασφάλεια σε διαφορετικά στάδια της ζωής, αλλά όχι απαραίτητα για τους ίδιους λόγους.
Οι νεότεροι άνθρωποι είναι ιδιαίτερα εμφανείς σε ορισμένα τροχαία ατυχήματα. Στην ΕΕ, τα άτομα ηλικίας 15 έως 24 ετών είχαν το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των οδηγών αυτοκινήτων που σκοτώθηκαν σε τροχαία ατυχήματα με ένα μόνο όχημα. Ενώ και εντός της ΕΕ, από το 2020 τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω αντιπροσωπεύουν το 29% των συνολικών θανάτων από τροχαία ατυχήματα.
Τα δεδομένα σχετικά με τους νέους μπορούν να παρατηρηθούν σε συγκρίσιμο μοτίβο στη Σερβία, που περιλαμβάνεται εδώ ως πρόσφατο παράδειγμα από μια χώρα εκτός του Συστήματος Πράσινης Κάρτας της ΕΕ για την οποία υπάρχει διαθέσιμη λεπτομερής ανάλυση ηλικίας και χρηστών του οδικού δικτύου. Το 2024, το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας από τροχαία ατυχήματα στη Σερβία καταγράφηκε σε άτομα ηλικίας 18 έως 20 ετών, τα οποία σκοτώθηκαν κυρίως ως επιβάτες επιβατικών αυτοκινήτων. Αυτό το εθνικό παράδειγμα υποστηρίζει το ευρύτερο εύρημα της ΕΕ ότι οι νεότεροι χρήστες του οδικού δικτύου είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε τροχαία ατυχήματα με αυτοκίνητα.
Για τους πεζούς και τους ποδηλάτες, το ηλικιακό προφίλ είναι πολύ διαφορετικό. Το 2023, το 51% των πεζών που σκοτώθηκαν στην ΕΕ ήταν ηλικίας 65 ετών και άνω. Το ποσοστό θνησιμότητας πεζών για τους ηλικιωμένους ήταν υπερδιπλάσιο από αυτό των ατόμων ηλικίας 25 έως 64 ετών και πενταπλάσιο από το ποσοστό μεταξύ των ατόμων κάτω των 25 ετών.
Οι μισοί από όλους τους ποδηλάτες που σκοτώθηκαν ήταν επίσης ηλικίας 65 ετών και άνω. Το μερίδιο των ηλικιωμένων στους θανάτους ποδηλατών αυξήθηκε από 43% το 2013 σε 50% το 2023, ενώ το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν οι νεότεροι και οι μεσήλικες ποδηλάτες μειώθηκε.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι νεότεροι άνθρωποι επηρεάζονται ιδιαίτερα σε συγκεκριμένα είδη τροχαίων ατυχημάτων, ενώ οι ηλικιωμένοι είναι πολύ πιο εμφανείς μεταξύ των θανάτων που αφορούν περπάτημα και ποδηλασία.
Αυτές οι διακρίσεις έχουν σημασία όταν πρόκειται για την εξέταση της ανάπτυξης πολιτικής.
Αλλαγές κινδύνου με τον τρόπο που οι άνθρωποι ταξιδεύουν
Οι επιβάτες αυτοκινήτων αντιπροσώπευαν τη μεγαλύτερη ομάδα θανάτων από τροχαία ατυχήματα με 9.007 θανάτους το 2023, που ισοδυναμούσε με το 44% όλων των θανάτων από τροχαία ατυχήματα στην ΕΕ. Το επίπεδο μειώθηκε κατά 18% μεταξύ 2013 και 2023, ελαφρώς ταχύτερο από τη μείωση 16% που καταγράφηκε σε όλους τους χρήστες του οδικού δικτύου. Οι οδηγοί αντιπροσώπευαν το 72% των θανάτων επιβατών αυτοκινήτων, και το 41% των θανάτων επιβατών σημειώθηκε σε τροχαία ατυχήματα με ένα μόνο όχημα.
Οι θάνατοι πεζών μειώθηκαν σημαντικά, από 5.285 το 2013 σε 3.690 το 2023, μείωση 30%. Παρ’ όλα αυτά, οι πεζοί εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν περίπου έναν στους έξι θανάτους από τροχαία ατυχήματα, και η συγκέντρωσή τους μεταξύ των ηλικιωμένων παραμένει εντυπωσιακή. Περίπου το 71% σκοτώθηκε σε αστικούς δρόμους, σε σύγκριση με 23% σε αγροτικούς δρόμους.
Οι θάνατοι ποδηλατών έχουν αποδειχθεί σημαντικά πιο ανθεκτικοί στη βελτίωση. Υπήρξαν περίπου 1.900 θάνατοι ποδηλατών το 2023, που αντιπροσωπεύουν το 10% των θανάτων στην ΕΕ. Ο αριθμός τους παρέμεινε περίπου αμετάβλητος από το 2013 και μόνο 4% κάτω από το επίπεδο του 2019. Παράλληλα με αυτή τη σχετική έλλειψη προόδου, το ποσοστό των ηλικιωμένων ποδηλατών μεταξύ των νεκρών συνέχισε να αυξάνεται.
Τα μηχανοκίνητα δίκυκλα αποτελούν μια άλλη δύσκολη πρόκληση. Οι θάνατοι από μοτοσικλετιστές αντιπροσώπευαν 3.532, ή το 17% του συνόλου της ΕΕ, το 2023. Ο αριθμός τους παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητος από το 2013. Οι θάνατοι από μοτοποδήλατα μειώθηκαν κατά 34% σε 496, αλλά οι θάνατοι από μοτοσικλέτες παρέμειναν πεισματικά σταθεροί. Στο πλαίσιο αυτού του στατιστικού στοιχείου, περισσότερο από το ένα τρίτο των μοτοσικλετιστών που σκοτώθηκαν, το 36%, πέθαναν σε τροχαία ατυχήματα με ένα μόνο όχημα.
Έτσι, ενώ οι θάνατοι πεζών και επιβατών αυτοκινήτων έχουν μειωθεί, οι θάνατοι ποδηλατών και μοτοσικλετιστών έχουν δείξει πολύ μικρότερη βελτίωση.
Η κοινωνικοοικονομική διάσταση
Ο κίνδυνος στους δρόμους διαμορφώνεται επίσης από το πού και τον τρόπο ζωής των ανθρώπων. Έρευνα που επισημάνθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας των Μεταφορών (ETSC) εντοπίζει μια κοινωνικοοικονομική διαβάθμιση: τα άτομα σε υποβαθμισμένες κοινότητες μπορούν να αντιμετωπίσουν υψηλότερους κινδύνους θανάτου ή σοβαρού τραυματισμού από ό,τι σε άτομα σε πιο εύπορες περιοχές.
Τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα μπορεί να εξαρτώνται περισσότερο από το περπάτημα, την ποδηλασία, τις μοτοσικλέτες, τα μέσα μαζικής μεταφοράς ή τα παλαιότερα οχήματα. Οι υποβαθμισμένες περιοχές μπορεί επίσης να αντιμετωπίζουν πυκνή κυκλοφορία, επικίνδυνες διαβάσεις, λιγότερες προστατευμένες διαδρομές και ανεπαρκή μέτρα ηρεμίας της κυκλοφορίας. Η επαγγελματική έκθεση είναι ένας άλλος παράγοντας, ιδιαίτερα για τους επαγγελματίες οδηγούς, τους διανομείς και τα άτομα που εργάζονται τη νύχτα ή υπό πίεση χρόνου.
Τα παιδιά μπορεί να επηρεαστούν ιδιαίτερα. Έρευνα που συνοψίστηκε από το ETSC δείχνει ότι τα παιδιά σε υποβαθμισμένες περιοχές μπορούν να αντιμετωπίσουν περίπου τρεις φορές τον κίνδυνο τραυματισμού πεζών από τα παιδιά σε πιο εύπορες περιοχές, ακόμη και μετά την εξέταση των διαφορών στην έκθεση. Η ακριβής κλίμακα θα διαφέρει μεταξύ των χωρών, αλλά το εύρημα καταδεικνύει ότι η οδική ασφάλεια είναι επίσης ζήτημα κοινωνικής ισότητας.
Τι σημαίνουν τα στοιχεία
Παρόλο που η ΕΕ παρέχει τα ισχυρότερα εναρμονισμένα στοιχεία, αυτά τα υποκείμενα πρότυπα είναι σχετικά σε όλο το ευρύτερο Σύστημα Πράσινης Κάρτας. Εθνικά παραδείγματα υποδηλώνουν ότι η ανδρική κυριαρχία στα θανατηφόρα τροχαία ατυχήματα εκτείνεται πολύ πέρα από την ΕΕ, ενώ οι διακυμάνσεις στη χρήση οχημάτων και την ηλικιακή ομάδα δημιουργούν διαφορετικά τοπικά προφίλ κινδύνου.
Στο Μαρόκο, για παράδειγμα, τα μηχανοκίνητα δίκυκλα αντιπροσώπευαν το 40% των θανάτων από τροχαία ατυχήματα το 2022, σε σύγκριση με 23% για τους επιβάτες αυτοκινήτων και 25% για τους πεζούς. Στη Σερβία, η μεγαλύτερη ομάδα ήταν οι επιβάτες αυτοκινήτων με 48%, ακολουθούμενοι από τους πεζούς με 22%.
Το πιο σημαντικό μάθημα είναι ότι τα συνολικά σύνολα θνησιμότητας κρύβουν πολλά ξεχωριστά προβλήματα οδικής ασφάλειας. Τα δεδομένα είναι σαφή, οι κίνδυνοι ποικίλλουν μεταξύ διαφορετικών δημογραφικών ομάδων.
Αυτό είναι κάτι που όλοι όσοι ενδιαφέρονται για την ενίσχυση της οδικής ασφάλειας πρέπει να έχουν κατά νου. Διαφορετικές ομάδες αντιμετωπίζουν διαφορετικά επίπεδα κινδύνου οδικής ασφάλειας και γι’ αυτό θα χρειάζονται πάντα λεπτές λύσεις αν θέλουμε να σώσουμε περισσότερες ζωές.
*Το COB είναι ένας διεθνής οργανισμός που δραστηριοποιείται στον τομέα της ασφάλισης αυτοκινήτων και δρα για την προστασία των θυμάτων διασυνοριακών τροχαίων ατυχημάτων.
